و اين تخصيص و ويژگى ! إشاره بجامعيّت سوره است . چنان كه ؛ نامگذاريش به : « أمّ الكتاب » ، روشنگر اين جامعيّت است ! چنان كه ؛ در حديث عيّاشى ، از إمام صادق عليه السّلام ، روايت شده ! . « 1 » . و در حديث ديگرى - در [ ثواب الأعمال ] - از آن جناب ، رسيده ! « 2 » . و نيز ، علىّ بن إبراهيم ، در تفسيرش روايت از آنحضرت دارد ! « 3 » . و نامگذاريش به : « امّ القرآن » - نيز ، بدين سبب است . چنان كه ؛ علىّ بن إبراهيم - در تفسيرش - از إمام صادق عليه السّلام ، ميآورد ! « 4 » . و اين ، از آن باب است كه ؛ « أمّ » هرچيز ، جامع و حاوى او است - بنياد و ريشه‌اى كه ؛ آنچيز ، شاخسار و فرع وى است - . و مكّه را از آنجهت ، « أمّ القرى » مينامند كه ؛ زمين ، از زيرش ؛ گسترده و كشيده و منبسط گرديده ! . و به پوست حاوى أجزاء مغز ، « أمّ الرّأس » ميگويند ! . و آتشى كه ؛ بر گنهكاران ، محيط است ، « أمّ الإنسان » ناميده مىشود ! چنان كه خدا فرمود : « فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ » « 5 » و از اينها - تماما - نمايان است كه ؛ در اين سوره ، دروس عالى معارف إلهى ! و علوم سرشارى است كه ؛ قرآن عظيم ، بتفصيل ، آن را بيان كرده ! بنحويكه اين سوره ، مجمل و فشردهء آن تفصيل است . و هرآنچه خداى تعالى ! در كتابش وديعه نهاده - كتابيكه در آن ، بيان هرچيزى است - در اين سوره ، يافت مىشود ! و اينست ؛ سرّ آنچه در حديث نبوى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم ، آمده است . فرمود : « هرمسلمانى كه ؛ فاتحة الكتاب بخواند ، پاداش او باندازه‌اى است كه ؛ قرآن ، خوانده باشد ! » « 6 » « و در « خصال » از پيامبر أكرم صلّى اللّه عليه و آله ، وارد است : « كسى كه ؛ فاتحة الكتاب ، بخواند ، خداى عزّ و جلّ ! بعدد هرآيه - كه از آسمان ، نازل شده - ثواب تلاوت آن را عطا كند ! » « 7 » جامعيّت اين سوره ، معانى گوناگون ! و وجود مختلفى را تثبيت مىكند ، از آن جمله : اينست كه ؛ - سراسر

--> ( 1 و 2 و 3 ) - ألفاظ اين روايات ، در فصل سوّم - پاورقى 3 - ديده شود . 3 ( 4 ) - در تفسير قمى ، بر اين حديث ، آگاه نشديم ! ( أمّا ؛ ) رواياتى كه ؛ از معصومين عليهم السّلام ، رسيده ! و در آن ، فاتحة الكتاب ، به « أمّ القرآن » تعبير شده ، - چندى از آنها را - در فصل سوّم [ پاورقى 4 ] بيان نموديم . 4 ( 5 ) - قارعه ، آيه : 9 . ( 6 ) - مجلسى ، در بحار ( جلد 92 صفحه 259 ) روايت كرده : « و شيخ أبو الحسن قرائت‌آموز ، در كتابش - كه در قرائات ( قرآن ) است - از أبو بكر ، أحمد بن إبراهيم ، و عبد اللّه بن محمّد ، آورده . ( و آن دو نفر ) از إبراهيم بن شريك ، از أحمد بن يونس ، از سلام بن سليمان ، از هارون بن كثير ، از زيد بن أسلم ، از پدرش ، از أبو امامه ، از أبيّ بن كعب ، روايت كرده كه ؛ رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله فرمود : « هرمسلمانى كه ؛ فاتحة الكتاب ، بخواند ! پاداش او ، به اندازه ايست كه ؛ گوئى ، دو سوّم قرآن ، خوانده است ! و پاداش او ، باندازه‌اى است كه ؛ گوئى ، به هرزن و مرد مؤمن ، صدقه داده است ! . » اين خبر ، از طريق ديگر ، به همين ترتيب ، روايت شده ، جز اينكه در آن گفته : « گوئى ، قرآن را خوانده است . » ( 7 ) - مجلسى ، در بحار ( جلد 92 صفحه 258 ) اين حديث را از « جامع الأخبار » روايت كرده ، و در آن روايت است كه : « . . . بعدد هرآيه كه از آسمان ، نازل شده ! به آن آيه ، ثوابش به او داده مىشود . »